Tanım
Hibe çoğunlukla eş finansmanla birlikte gelir: fon sağlayıcı uygun maliyetlerin bir bölümünü karşılar, kalanını başvuru sahibi üstlenir. Ödemeler çoğu programda harcama yapıldıktan ve belgelendikten sonra yapılır; bu yüzden hibe kazanmak, projeyi önceden finanse edebilmeyi gerektirir. Hibe ile kredi, vergi istisnası ya da prim desteği arasındaki temel fark geri ödeme yükümlülüğünün olmamasıdır. Bununla birlikte satın alma kuralları, raporlama takvimi, görünürlük şartları ve denetim yükümlülükleri hibenin ayrılmaz parçasıdır. Başvurudan önce bu yükümlülüklerin kurumun kapasitesiyle karşılanıp karşılanamayacağı değerlendirilmelidir. Kalkınma ajansları, AB programları, BM kuruluşları ve bazı bakanlık programları hibe veren başlıca kaynaklardır; her birinin başvuru takvimi, uygun başvuru sahipleri ve öncelikleri farklıdır.
Hibe ne demek? Sözlük ve hukuk anlamı
Arapça kökenli hibe, Türk Dil Kurumu sözlüğünde bağış karşılığıyla yer alır. Sözlük bağışı, bir kişinin, kuruluşun ya da ülkenin ayni veya nakdi bir varlığını kendi isteğiyle başkasına karşılıksız devretmesi olarak tanımlar ve hibe ile teberruyu eş anlamlısı olarak verir. Gündelik dildeki "hibe etmek" de bir şeyi karşılık beklemeden vermek demektir.
Hukukta aynı işlemin adı bağışlamadır. Türk Borçlar Kanunu'nun 285. maddesi bağışlama sözleşmesini, bağışlayanın malvarlığından bağışlanana karşılıksız bir kazandırma yapmayı üstlendiği sözleşme olarak tanımlar. "Tapuda hibe" ya da "aile içinde hibe" gibi aramalar bu anlama aittir: bir taşınmazın ya da paranın kişiler arasında karşılıksız devridir ve devlet destekleriyle ilgisi yoktur.
Destek programlarında hibe: karşılıksız ama koşullu
Destek programlarında karşılıksızlık, geri ödeme olmaması anlamına gelir; koşulsuzluk anlamına gelmez. Fon sağlayıcı onayladığı projenin uygun maliyetlerinin bir bölümünü üstlenir, karşılığında harcamaların kurallara uygun yapılmasını, belgelenmesini ve projenin taahhüt edilen sonuçlara ulaşmasını bekler. Kamu hibeleri kendi program mevzuatına tabidir, ama mantık Borçlar Kanunu'ndaki yüklemeli bağışlamaya benzer: kanun da bağışlayana bağışa yükleme koyma ve yerine getirilmeyen yükleme nedeniyle bağışı geri alma imkânı tanır (m. 291 ve 295).
Mevzuat çoğu zaman hibe kelimesini kullanmaz. KOSGEB Destek Programları Yönetmeliği desteklerin geri ödemesiz ya da teminat karşılığında geri ödemeli verildiğini söyler; geri ödemeli destek, adında destek geçse de hibe değildir. Aynı yönetmelik, mevzuata aykırılık giderilmezse verilen tutarın yasal faiziyle birlikte geri alınacağını ve bir harcama belgesinin yalnızca bir destek için kullanılabileceğini hükme bağlar. Kalkınma ajansları aynı desteğe mali destek, AB programları grant der.
Hibe, bağış ve kredi arasındaki fark
Bağış, karşılık beklemeden ve çoğu zaman koşulsuz yapılan bir kazandırmadır; bir derneğe yapılan bağış genellikle proje bütçesi, ara rapor ya da harcama denetimi şartı taşımaz. Hibe de karşılıksızdır ama bir projeye bağlıdır: başvuru, değerlendirme, sözleşme, raporlama ve denetim sürecinden geçer. Kredi ise faizli ya da faizsiz geri ödenir; KOSGEB'in geri ödemeli desteği de bu yüzden hibeden çok krediye yakındır.
Bu ayrım başvuru kararını da değiştirir. Hibe almak, harcamayı önce kendi kaynağınızla yapmayı, belgelemeyi ve eş finansmanı karşılamayı gerektirir. Bu nedenle bir yatırımın finansman planında hibe, kredi ve vergi ya da prim teşvikleri çoğu zaman birlikte kurgulanır.
Devamını okuyun
İlişkili kavramlar
- Eş Finansman
- Eş finansman, hibe destekli bir projede toplam uygun maliyetin fon sağlayıcının karşılamadığı bölümüdür. Bu bölümü başvuru sahibi kendi kaynaklarından ya da başka kaynaklardan sağlar. Başvurudan önce eş finansmanın nasıl karşılanacağının planlanması, projenin uygulanabilirliği için kritiktir.
- Uygun Maliyet
- Uygun maliyet, bir destek programının kurallarına göre hibe veya destek hesaplamasına dahil edilebilen harcamadır. Program rehberinde tanımlanmayan, süresi dışında yapılan veya kurallara uygun belgelenmeyen harcamalar uygun kabul edilmez.
- Teşvik
- Teşvik, sözlükte özendirme demektir. Ekonomide ise devletin yatırım, istihdam ve ihracat için sağladığı avantajların genel adıdır. Bu avantajlar vergi istisnası, prim desteği, faiz desteği, muafiyet veya nakdi destek biçiminde olabilir; her hibe bir teşvik türüdür ancak her teşvik hibe değildir.
- De Minimis Kuralı
- De minimis, AB devlet yardımı kurallarında bir işletmeye belirli bir sürede verilebilecek küçük yardımların üst sınırı demektir. AB kaynaklı veya AB kurallarına tabi bazı programlarda başvuru sahibinden daha önce aldığı desteklerin beyanı istenebilir.
